Μεταφορικό Έργο

Η συνολική μεταφορική κίνηση επιβατών και οχημάτων το 2024 σε σχέση με το 2023 συνεχίζει να παρουσιάζει αύξηση. Παρόλα αυτά το ποσοστό της αύξησης είναι κατά πολύ μικρότερο σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Όσον αφορά τους επιβάτες η αύξηση έφτασε το 4% το 2024, έναντι 7% το 2023 σε σχέση με το 2022, ενώ όσον αφορά τα οχήματα στο σύνολό τους (αυτοκίνητα και φορτηγά) έφτασε στο 3% το 2024, έναντι 4% το 2023 σε σχέση με το 2022. Οι Μεγάλες Εταιρίες μεταφέρουν το 42% των επιβατών και το 53% των οχημάτων της Ελληνικής Ακτοπλοϊκής κίνησης.

Καύσιμα

Το κόστος καυσίμων αποτέλεσε κατά το 2024 κατά μέσο όρο το 41% των λειτουργικών δαπανών των πλοίων (για τις Μεγάλες Εταιρίες).

Τα συμβατικά πλοία χρησιμοποιούν δύο ειδών καύσιμα:

•Τα συμβατικά πλοία στα οποία δεν έχουν τοποθετηθεί scrubbers, χρησιμοποιούν καύσιμο με 0,5% σε περιεκτικότητα θείου (VLSFO). Το 2024 η μέση τιμή τους στην αγορά του Rotterdam ήταν στα $555 ο τόνος έναντι $570 το 2023, ενώ για το 8μηνο του 2025 είναι $500.

•Τα συμβατικά πλοία στα οποία έχουν τοποθετηθεί scrubbers χρησιμοποιούν καύσιμα με περιεκτικότητα 3,5% σε θείο (HSFO). Η μέση τιμή ανά τόνο το 2024 ήταν στα €436 ευρώ ο τόνος έναντι €512 το 2023.

Από 01/05/2025 βάσει των κανονισμών, που αναλύονται στην επόμενη ενότητα, θεσπίζεται ως υποχρεωτική η χρήση καυσίμων με μέγιστη περιεκτικότητα σε θείο 0,1%, κάτι που θα οδηγήσει πολλές ακτοπλοϊκές εταιρείες που δεν χρησιμοποιούν scrubbers στα πλοία τους να αγοράζουν καύσιμα σε υψηλότερη τιμή.

Αντιμετώπιση Περιβαλλοντικών Προκλήσεων -Fuel EU Maritime

Ο κλάδος της ακτοπλοΐας δέχεται αυξανόμενη πίεση να μειώσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του και να επιτύχει τους στόχους καθαρών μηδενικών εκπομπών έως το 2050. Οι παρακάτω κανονισμοί πιστεύεται ότι μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη Μεσόγειο Θάλασσα και στα παράκτια κράτη της Μεσογείου, με οφέλη για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Κανονισμός EU ETS

Από τον Ιανουάριο του 2024 υιοθετήθηκε η Α φάση εμπορίας εκπομπών της EE (EUETS) για να καλύψει τις εκπομπές CO2 από όλα τα μεγάλα πλοία που δραστηριοποιούνται σε λιμάνια της ΕΕ ενώ το 2025 εισερχόμαστε στη Β φάση.

Η Οδηγία υποχρεώνει όλες τις Ναυτιλιακές Εταιρίες να αντισταθμίζουν τις εκπομπές τους σε CO2 αγοράζοντας δικαιώματα μονάδων εκπομπών στη ρυθμιζόμενη αγορά EUA (European Union Allowance) που ισοδυναμεί με 1 τόνο CO2 που εκπέμπεται.

Η εφαρμογή του κανονισμού EU ETS προβλέπει την υποχρέωση πληρωμής EUA από όλες τις ναυτιλιακές εταιρίες με σταδιακή εισαγωγή ως εξής:

•40% των εκπομπών ρύπων που παράγονται από 01/01/2024 Α’ ΦΑΣΗ

•70% των εκπομπών ρύπων που παράγονται από 01/01/2025 Β’ ΦΑΣΗ

•100% των εκπομπών ρύπων που παράγονται από 01/01/2026 Γ’ ΦΑΣΗ

Κανονισμός FUEL EU

Από την 1η Ιανουαρίου 2025, τέθηκε επίσης σε ισχύ ο κανονισμός Fuel EU Maritime Regulation που επιβάλλει, σε όλα τα πλοία που καταπλέουν σε ευρωπαϊκούς λιμένες τη σταδιακή μείωση έντασης των αερίων θερμοκηπίου που παράγονται από τα ναυτιλιακά καύσιμα που χρησιμοποιούν.

Κάθε ναυτιλιακή εταιρία για να μειώσει την ένταση των αερίων θερμοκηπίου θα είναι υποχρεωμένη είτε να αγοράσει βιοκαύσιμα που είναι σημαντικά ακριβότερα από τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται σήμερα είτε να πληρώσει πρόστιμο για τη μη χρήση τους.

Υποχρέωση από την Ένταξη της Μεσογείου σε Περιοχή Ελέγχου Εκπομπών

Από την 1η Μαΐου 2025, η Μεσόγειος Θάλασσα θα γίνει ουσιαστικά Περιοχή Ελέγχου Εκπομπών (Emission Control Area-ECA) για τα οξείδια του θείου (Sox) σύμφωνα με τη Marpol.

Για πλοία που δραστηριοποιούνται στην Μεσόγειο Θάλασσα, η περιεκτικότητα σε θείο του καυσίμου που χρησιμοποιείται δεν πρέπει να υπερβαίνει το 0,10% οπότε και οι ναυτιλιακές εταιρίες θα υποχρεούνται να καταναλώνουν σημαντικά ακριβότερα καύσιμα.

Μεσογειακό Περιβαλλοντικό Τέλος

Συνολικά περιλαμβάνει :

i. Το EU ETS (φάση του 70%)

ii. Την αξία του FUEL EU MARITIME (για το επιπλέον κόστος αγοράς βιοκαυσίμων)

iii. Την υποχρέωση που προκαλεί η ένταξη της Μεσογείου ως περιοχής καυσίμων χαμηλότερης περιεκτικότητας θείου 0,1%

Η δαπάνη αυτή χωρίς να λαμβάνονται άλλα λειτουργικά έξοδα (ανταλλακτικών, επισκευών και συντήρησης, μισθοδοσίας, ασφάλισης, αποπληρωμής δανείων κ.ά.) θα οδηγήσουν σε σταδιακά στην αύξηση των τιμών των ναύλων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ στην ποντοπόρο ναυτιλία το πλεονέκτημα της εξαγοράς εμπορίας ρύπων ETS είναι ότι η ευθύνη αυτή περνά στον ναυλωτή (ο ρυπαίνων πληρώνει), ωστόσο κάτι τέτοιο δεν ισχύει για την ακτοπλοΐα καθώς οι ίδιες οι εταιρίες είναι και οι διαχειριστές των πλοίων. Μπορούμε ασφαλώς να τονίσουμε ότι αυτός που επιβαρύνεται είναι ο ίδιος ο χρήστης των πλοίων ως ο «επιμέρους ναυλωτής» είτε είναι επιβάτης, είτε μεταφορέας, είτε αποστολέας αγαθών.

Ανανέωση Του Στόλου

Ο τελευταίος κύκλος ανανέωσης του Ελληνικού ακτοπλοϊκού στόλου ολοκληρώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Έκτοτε, όταν παρουσιάστηκαν ανάγκες αντικατάστασης των πλοίων με σκοπό την εξυπηρέτηση των γραμμών λειτουργίας τους δεν προχώρησαν στην κατασκευή νέων πλοίων αλλά εμφανίστηκαν να αντικαθιστούν ή να προσθέτουν στο στόλο τους πλοία μεταχειρισμένα, μεγάλης ηλικίας κατά περίπτωση, ως αποτέλεσμα της αδυναμίας νέων επενδύσεων λόγω της οικονομικής κρίσης και της έλλειψης χρηματοδότησης.

Μόνο το 17% του Ελληνικού στόλου είναι κάτω των 20 ετών, γεγονός που μας βεβαιώνει πως οι ανάγκες ανανέωσης του στόλου είναι περισσότερο επιτακτικές από ποτέ. Όσον αφορά τα μεγέθη των πλοίων, άνω των 20 ετών είναι :

•το 80% των πλοίων με μήκος μέχρι 95 μέτρα

•το 85% των πλοίων με μήκος 96-149 μέτρα

•το 92% των πλοίων με μήκος άνω των 150 μέτρων  

Με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα μεταχειρισμένα πλοία που να πληρούν τους περιβαλλοντικούς κανονισμούς, η μόνη λύση είναι η κατασκευή νέων πλοίων. Τα προβλήματα που τίθενται είναι ποικίλα, με τα σημαντικότερα να είναι το είδος καυσίμου που θα χρησιμοποιούν τα νέα αυτά πλοία και πώς θα χρηματοδοτηθούν.  

Επιπροσθέτως τα επιβατηγά-οχηματαγωγά πλοία που δύνανται να δραστηριοποιηθούν στις λιμενικές υποδομές των Ελληνικών νησιών πρέπει να είναι συγκεκριμένων προδιαγραφών σε μέγεθος και χωρητικότητα, αλλά και σε ελκτικές δυνατότητες, προσαρμοσμένα στις ανάγκες των Ελληνικών λιμένων.

Ενώ έχουν τεθεί οι προθεσμίες για την επίτευξη της μείωσης των αέριων ρύπων, εντούτοις τεχνολογικά δεν έχουν ακόμα επιτευχθεί οι βιώσιμες λύσεις για την αντικατάστασή τους από ανανεώσιμες πηγές, όπως ο ηλεκτρισμός, τα βιοκαύσιμα, η αμμωνία, το υδρογόνο, η μεθανόλη κ.ά.

Η αντικατάσταση των πλοίων παλιάς τεχνολογίας αποτελεί μονόδρομο. Οι μεγάλες εταιρίες όπως η Attica και οι Μινωικές έχουν προχωρήσει στο σχεδιασμό κατασκευής νέων πλοίων ενώ οι μικρότερες εταιρίες αντιμετωπίζουν μεγάλη δυστοκία λόγω της απροθυμίας των τραπεζών να τις χρηματοδοτήσουν εξαιτίας του μικρού μεγέθους τους και την έλλειψης εταιρικής διακυβέρνησης.

Η Attica έχει προχωρήσει σε συμφωνία με τη Stena RoRo για τη μακροχρόνια ναύλωση δύο πλοίων μήκους 200 μέτρων το καθένα τα οποία θα ναυπηγηθούν στην Κίνα. Επίσης έχει υπογράψει Μνημόνιο Συνεργασίας με την ONEX για τη ναυπήγηση νέων πλοίων.

Ο όμιλος Grimaldi έχει προχωρήσει σε νέο ναυπηγικό πρόγραμμα του ομίλου, σύμφωνα με το οποίο δύο πλοία προορίζονται για τις Μινωικές Γραμμές. Τον Ιούλιο 2025, ο όμιλος παρέλαβε το πρώτο από τα δέκα σκάφη νέας γενιάς τύπου Pure Car & Truck Carrier (PCTC), από τα ναυπηγεία China Merchants Heavy Industries (Jiangsu, Κίνα). Με χωρητικότητα 9.000 CEU (Car Equivalent Units), το «Grande Shanghai» αποτελεί το πρώτο πλοίο του ομίλου που είναι έτοιμο και για χρήση αμμωνίας.

Η ακτοπλοϊκή αγορά καλείται να βρει τεχνικές λύσεις για τη ναυπήγηση νέων πλοίων φιλικών προς το περιβάλλον, αλλά και σημαντικά κεφάλαια. Αναμφισβήτητα, τα φιλικά προς το περιβάλλον πλοία μεσαίου και μεγάλου μεγέθους δεν μπορούν να έχουν μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα, αφού δεν έχουν επιτευχθεί τεχνολογικά οι βιώσιμες λύσεις για την αντικατάσταση των καυσίμων τους από ανανεώσιμες πηγές.

Επί της ουσίας, όσο διαρκεί η έρευνα και ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων, η τεχνική απάντηση στην προσφορά φιλικού προς το περιβάλλον πλοίου, αξιοποιεί τις οικονομίες κλίμακος (π.χ. τα νεόκτιστα πλοία του ομίλου Grimaldi στην Αδριατική) καθώς επίσης και τη μείωση του βάρους του ίδιου του πλοίου (π.χ. τα πλοία Aero του ομίλου Attica που δρομολογήθηκαν στο Σαρωνικό).

Πηγή: XRTC